ແມ່ນໜຶ່ງໃນກິລາສິລະປະການຕໍ່ສູ້ທີ່ມີຊື່ສຽງ ແລະ ໄດ້ຮັບຄວາມນິຍົມໃນລະດັບສາກົນ ລວມທັງມີການແຂ່ງຂັນໃນງານກິລາໂອລິມປິກ.
1. ປະຫວັດຄວາມເປັນມາ (History)
• ຕົ້ນກໍາເນີດ: ກິລາຢູໂດມີຕົ້ນກໍາເນີດມາຈາກປະເທດຍີ່ປຸ່ນ ໂດຍຖືກພັດທະນາຂຶ້ນໃນປີ ຄ.ສ. 1882 ໂດຍທ່ານ ຈິໂກໂຣ ຄາໂນ (Jigoro Kano).
• ແນວຄິດ: ທ່ານ ຄາໂນ ໄດ້ດັດແປງມາຈາກວິຊາ “ຈູຈິດສຶ” (Jujutsu) ເຊິ່ງເປັນວິຊາຕໍ່ສູ້ຂອງຊາມູໄຣ ໂດຍຕັດທ່າທີ່ເປັນອັນຕະລາຍອອກ ແລະ ເນັ້ນໃສ່ການຝຶກຝົນທັງຮ່າງກາຍ, ຈິດໃຈ ແລະ ຄວາມປອດໄພ.
• ຄວາມຫມາຍ: ຄໍາວ່າ “Judo” (柔道) ແປວ່າ “ວິຖີແຫ່ງຄວາມອ່ອນໂຍນ” ຫຼື “The Gentle Way”.
2. ຫຼັກການພື້ນຖານ (Core Principles)
ຢູໂດບໍ່ໄດ້ເນັ້ນໃສ່ການໃຊ້ກໍາລັງປະທະໂດຍກົງ ແຕ່ເນັ້ນຫຼັກການ:
• Maximum Efficiency (Seiryoku Zen’yo): ການໃຊ້ພະລັງງານໃຫ້ເກີດປະໂຫຍດສູງສຸດ ໂດຍການໃຊ້ແຮງ ແລະ ຄວາມເຄື່ອນໄຫວຂອງຄູ່ຕໍ່ສູ້ໃຫ້ເປັນປະໂຫຍດ (ຜ່ອນຕາມແຮງ ແລ້ວຜັນປ່ຽນມາເປັນທ່າທຸ່ມ).
• Mutual Welfare and Benefit (Jita Kyoei): ການຮ່ວມມື ແລະ ເກື້ອທູນເຊິ່ງກັນແລະກັນເພື່ອຄວາມຈະເລີນກ້າວໜ້າຂອງທັງສອງຝ່າຍ.
3. ເຕັກນິກ ແລະ ທັກສະພື້ນຖານ (Techniques)
ເຕັກນິກໃນກິລາຢູໂດຖືກແບ່ງອອກເປັນ 2 ກຸ່ມໃຫຍ່ໆ ຄື:
• ທ່າທຸ່ມ (Nage-waza): ການເຮັດໃຫ້ຄູ່ຕໍ່ສູ້ເສຍຫຼັກແລ້ວທຸ່ມລົງພື້ນ ເຊິ່ງມີທັງການໃຊ້ສະໂພກ, ມື, ຕີນຫຼື ຝັງຮ່າງກາຍເພື່ອທຸ່ມ.
• ທ່າຕໍ່ສູ້ພື້ນດິນ (Katame-waza): ເມື່ອຄູ່ຕໍ່ສູ້ລົງພື້ນແລ້ວ ຈະມີການໃຊ້ທ່າລັອກ (Pinning), ທ່າຫັກຂໍ້ຕໍ່ (Joint locks) ຫຼື ທ່າຮັດຄໍ (Chokes) ເພື່ອໃຫ້ຄູ່ຕໍ່ສູ້ຍອມຈຳນົນ.
• ໝາຍເຫດ: ຢູໂດ ບໍ່ມີ ການເຕະ ຫຼື ຕີ (ຍົກເວັ້ນໃນການຝຶກຟ້ອນຮູບແບບບູຮານ ຫຼື Kata).
4. ລະບົບສາຍ ແລະ ຂັ້ນ (Grading System)
ຢູໂດມີການແບ່ງລະດັບຄວາມສາມາດຕາມສີສາຍ ເຊິ່ງແບ່ງເປັນ 2 ກຸ່ມໃຫຍ່:
• ຂັ້ນ Kyu (ສາຍສີສໍາລັບນັກຮຽນ): ເລີ່ມຈາກສາຍຂາວ, ຟ້າ, ຂຽວ, ສົ້ມ, ນ້ຳຕານ (ການຮຽງລໍາດັບສີອາດແຕກຕ່າງກັນໄປຕາມສະມາຄົມຂອງແຕ່ລະປະເທດ).
• ຂັ້ນ Dan (ສາຍດຳສໍາລັບຜູ້ຊ່ຽວຊານ): ເລີ່ມຈາກດຳຂັ້ນ 1 (Shodan) ໄປຈົນຮອດຂັ້ນ 10.
5. ກະຕິກາການແຂ່ງຂັນພື້ນຖານ (Basic Rules)
• ເປົ້າໝາຍ: ນັກກິລາ (Judoka) ຕ້ອງພະຍາຍາມເອົາຊະນະດ້ວຍການທຸ່ມຄູ່ຕໍ່ສູ້ໃຫ້ຫຼັງແປະລົງພື້ນຢ່າງສົມບູນ, ຫຼື ລັອກຄູ່ຕໍ່ສູ້ຢູ່ພື້ນດິນໃຫ້ໄດ້ຕາມເວລາທີ່ກຳນົດ, ຫຼື ເຮັດໃຫ້ຄູ່ຕໍ່ສູ້ຍອມແພ້ດ້ວຍທ່າຮັດຄໍ/ຫັກແຂນ.
• ຄະແນນສູງສຸດ (Ippon): ຫາກທຸ່ມໄດ້ຢ່າງສົມບູນແບບ ຫຼື ລັອກໄດ້ຄົບ 20 ວິນາທີ ຈະໄດ້ “ອິບປົງ” ແລະ ຊະນະການແຂ່ງຂັນທັນທີ.
• ຄະແນນຮອງ (Waza-ari): ຫາກທຸ່ມໄດ້ແຕ່ບໍ່ສົມບູນແບບ 100% ຫຼື ລັອກໄດ້ 10-19 ວິນາທີ ຈະໄດ້”ວາຊາອາຣິ” (ຫາກໄດ້ 2 ວາຊາອາຣິ ຈະລວມເປັນ 1 ອິບປົງ ແລະ ຊະນະເຊັ່ນກັນ).